Hoe je de 21ste eeuw in de 19de integreert

Category: Editie 94

Een achttal jaren geleden kreeg architect Glenn Reynaert uit Diksmuide de opdracht om een exclusief historisch pand gelegen in het hart van de Brugse binnenstad te restaureren. Dit betekende een belangrijke mijlpaal voor het architectenkantoor dat in 2007 werd opgericht.
 
Nieuwbouw, verbouw, restauratie en inrichting
Architect Glenn Reynaert bouwt, verbouwt, restaureert en richt woningen in, zowel klassiek als hedendaags. Telkens met een authentieke aanpak, strakke lijnen en comfortabele interieurs. Het architectenbureau met vier medewerkers besteedt veel aandacht aan drie parameters: verhoudingen, licht en perspectief. De restauratieopdracht van de laat 19de eeuwse patriciërswoning Arents Van der Plancke vroeg van de architect oog voor detail en respect voor de beschermde elementen binnen de architecturale context. Het architectenbureau besteedde ruim 3.200 uren aan het uittekenen, restaureren en opvolgen van dit uitdagend project. Vijftien vaklui werkten twee jaren aan de verbouwing met een verbluffend resultaat als gevolg. Het verbouwproject werd in 2010 opgeleverd.
 
Patriciërswoning met vele facetten
De huidige woning dateert van 1777. De bouwheer was de adellijke familie Arents Van der Plancke. Op deze plek stond vroeger het bisschoppelijk paleis. In 2008 vroeg de bouwheer aan architect Glenn Reynaert om de geklasseerde herenwoning met tuin op een totaaloppervlakte van 1.113 m2 in zijn oorspronkelijke proporties en staat te herstellen. Het pand had in de loop der tijden verschillende wijzigingen ondergaan. Architect Glenn Reynaert voorzag in zijn plannen de mogelijkheid om het pand dat momenteel een kantoorfunctie heeft, mits aanpassingen naar een  woonbestemming te veranderen, afhankelijk van de wensen van de eigenaar. Als je aan de overkant van de straat naar het pand kijkt, valt meteen de classicistische glad bepleisterde lijstgevel met vijf traveeën beuk, twee pilasters en Franse voegen op. Het classicisme maakte komaf met de kneuterigheid van de barok. Het is dan ook een hoog huis: twee verdiepingen met grote ramen die veel licht doorlaten en een mansarde die plaatsverlies onder het dak vermijdt, vroeger geschikt voor het inwonend personeel. De 19de eeuwse voordeur is nog de originele. Er zit een bronzen deurknop met dolfijnslot op en de oude trekbel doet nog steeds haar werk. De inrijpoort links van het pand heeft een eikenhouten plafond. Alle aansluitingen voor nutsvoorzieningen en techniek bevinden zich in de muurgrote wandkast van de inrijpoort. De oprit langs de zijgevel leidt naar de tuin en de parking achteraan het gebouw. De architect heeft de zijgevel gerestaureerd met de oorspronkelijke bakstenen en het originele gabarit hersteld. De vensterbanken en dorpels zijn nog de oorspronkelijke of in sommige gevallen gekopieerd naar de originele. We betreden het pand langs de zijingang en komen in de zogenaamde ‘vaatkeuken’ die heel functioneel is ingericht. Opvallend is de ‘kerkhoek’ die op vraag van de architect werd aangebracht. Via de vaatkamer kom je in de ‘tuinkamer’ die - zoals de naam het zegt - uitgeeft op de tuin. Oorspronkelijk was dit een rookkamer, een zogenaamde ‘fumoir’. De goed bewaarde 19de eeuwse muurschilderijen op canvas zijn van de Brugse school. De portretten boven de twee deuren stellen de bewoners, de familie Coppieters (1812-1870), voor en dateren ook uit de 19de eeuw. Deze kamer heeft een aankleding uit de overgangsperiode Lodewijk XV-XVI stijl.
 
De orangerie: smalle profielen, grote afmetingen, maximale lichtinval
Een kleine gang leidt ons naar de nieuwe aanbouw. Bedoeling was dit typisch Brugse herenhuis uit te breiden met een orangerie, in de vorm van een korfboog bestaande uit stalen profielen met dubbel glas van hoge isolatiewaarde. Dit ontwerp van architect Glenn Reynaert beantwoordt aan de hedendaagse normen van wooncomfort. Belangrijk was dat deze lichte constructie het zicht vanuit en naar de woning niet belemmert zodat de oorspronkelijke 19de eeuwse woning in zijn grandeur blijft bestaan. Het technische aspect van dit ontwerp werd uitgewerkt door het studiebureau van Lootens Line, specialist in staalschrijnwerk, die de constructie maakte en plaatste.
Voor deze beglaasde constructie opteerde architect Glenn Reynaert voor een structuur van stalen vinnen met in elkaar passende tand en groefverbindingen. Alle onderdelen zijn afzonderlijk gelaserd met een 3D laser uit staalplaten met een dikte van 12 of 15 mm. Alle staal is van de kwaliteit St37. Deze gelaserde vinnen vormen de basis van de constructie en dienen ook als mal voor het rolwerk van de glasdragende stalen gevelprofielen. Het stalen gevelsysteem – Jansen Viss TVS – bestaat uit een stalen onderprofiel met geïsoleerde verbindingsknoppen en rubbers, wat een perfect wind en waterdicht geheel zonder koudebruggen garandeert. Bij stalen ramen geven de lasverbindingen grote stijfheid aan de elementen. Dit maakt het mogelijk om met smalle profielen relatief grote afmetingen te overbruggen. De elasticiteitsmodulus van staal is drie maal hoger dan die van aluminium. Met staal kunnen grote overspanningen bereikt worden zonder uitzetvoegen. In het midden van de orangerie hangen twee luchters die de architect naar een 19de eeuws model liet produceren.
De orangerie die dienst doet als dagkeuken en leefruimte, is een oase van rust.
 
Schrijnwerk van de bovenste plank
De centrale gang op de benedenverdieping, die loopt van de orangerie tot de grote hall aan de voordeur, deelt de woning tweeledig op. De verlichting in de hall is naar een 19de eeuwse gaslamp gemaakt waarvan de architect het oorspronkelijk ontwerp heeft opgespoord. De originele donker eiken draaitrap in 19de eeuwse empirestijl werd behouden en met verborgen stalen liggers aan de binnenkant versterkt. Dat brengt ons bij het artisanale houten binnen- en buitenschrijnwerk van het familiebedrijf Vanballenberghe, waarvan het eerste orderboekje teruggaat tot 1850. Het bedrijf wordt geleid door vader Luc en zonen Felten en Niels. Vanballenberghe ontwikkelde een speciale techniek om de wenteltrap op te trekken en terug waterpas te brengen.
Onder het verhoogd deel aan de empiretrap bevindt zich een kleine kelder die waarschijnlijk dateert uit de 16de eeuw. Op de benedenverdieping waren enkele ramen toegemetseld die terug open gemaakt, hersteld of nieuw gemaakt moesten worden. Vanballenberghe voorzag ook een aantal binnenramen van binnenluiken en voorzetramen naar ontwerp van Glenn Reynaert. De toegang naar de sanitaire ruimte bevindt zich in de hall bij de trap, achter de gebogen houten deur die Vanballenberghe subtiel heeft nagemaakt en ingebouwd. Vroeger leidde de oorspronkelijke deur naar een verborgen ruimte. De vloer van deze sanitaire ruimte is van Carrara marmer alsook het tablet van het wastafeltje waarrond een marmeren moulure in de vorm van een papegaaienbek is gemaakt. Schrijnwerkerij Van Ballenberghe stond ook in voor de productie van de houten keukenblokken in de orangerie, naar ontwerp van Glenn Reynaert.
 
 
 
Respect voor erfgoed en symboliek
De kamer rechts van de voordeur, de zogenaamde ‘trouwkamer’, heeft muurschilderingen op goudlederbehang die de symboliek van de familiale verbondenheid weergeven. Het was een vereiste van Erfgoed om de oorspronkelijke sfeer van de woning terug te halen. Architect Glenn Reynaert deed dan ook minutieus kleurenonderzoek naar de lambrisering in de woning. Aansluitend voerde Vanballenberghe de restauraties aan de lambrisering uit.  Maar de herenwoning is tevens een voorbeeld van hedendaags comfort. In alle kamers op de benedenverdieping is er vloerverwarming in de parketvloer. Aan de andere kant van de centrale hall bevindt zich de vergaderzaal. In de bestaande lambrisering heeft de architect voor een eigen ontwerp van inbouwverlichting gekozen: sfeerlampen met elk een uitklapluikje dat afsluit van zodra de lampen zijn afgekoeld. In de oorspronkelijke haardmantel van deze kamer bevindt zich een gashaard die voorzien is van de oorspronkelijketrumeau. Via deze kamer komen we in de zitkamer waarvan de ramen uitgeven  op de orangerie. Hier zijn eveneens ‘verborgen’ verlichtingsarmaturen in de muur ingebracht. In de haardmantel van deze kamer werd de oorspronkelijke haardmond  gerestaureerd. 
 
Twee verdiepingen met opties
Veel huizen in Brugge hebben te maken met verzakking. Dit komt door de slechte ondergrond waarvoor het water van de reien verantwoordelijk is. De dennenhouten parketvloeren waren in dit pand danig verzakt; op sommige plaatsen was er zelfs een niveauverschil van 12 cm. Bij de uitvoering van de werken moest Vanballenberghe de bepalingen van Monumentenzorg respecteren. Nieuwe eikenhouten planken met een brandremmende laag eronder werden vlak geplaatst. De eerste verdieping telt vier grote kamers, elk met een brandwerende deur bedekt met 8 cm dikke panelen.
De kamers hebben een verborgen domotica systeem dat onder meer zorgt voor de klimaatregeling. De lichtschakelaars zijn van Lithoss. In het woonplan houdt architect Glenn Reynaert er rekening mee dat een van die kamers tot badkamer en dressing kan worden omgevormd. Ook de huidige kast en dressing ruimte kan als badkamer worden ingericht zodat je twee badkamers op de eerste verdieping hebt. Eén van de kantoren op de eerste verdieping heeft een volledig eikenhouten lambrisering bestaande uit extra brede panelen die een verborgen kastwand voorstellen. Er ging heel wat studiewerk aan vooraf om deze symmetrische ruimte met zen uitstraling tot een goed einde te brengen. Architect Glenn Reynaert vond inspiratie bij een Frans kasteel in de Loirestreek waarvan de houten lambrisering met de juiste afmetingen beschreven is in een publicatie van Les Editions des Patrimoines. De originele 19de eeuwse guillotineramen met wemelglas werden gerestaureerd door Vanballenberghe.
Op de tweede verdieping, onder de mansarde, bevinden zich vier instapklare kamers met individuele badkamer. Het mag gezegd worden:  in dit pand heeft architect Glenn Reynaert het beste van zichzelf gegeven. Hij wist het cultureel en architecturaal erfgoed dat dateert uit de 19de eeuw in ere te herstellen en hierin het wooncomfort van de 21ste eeuw te integreren.
 
Met dank aan:
 
www.glennreynaert.be
www.lootens-line.be
www.vanballenberghe.be
www.lithoss.com
 
fotografie: www.hendrikbiegs.be